कुणी E.T. म्हणा, कुणी एलियन्स म्हणा ऽऽऽ

E.T. भोवती एका पिढीच्या इंग्रजी चित्रपटाच्या बऱ्याच आठवणी थोडा काळ तरी थबकतात. इतक्या थेटपणे आणि जवळून आपली परग्रहवासियांशी भेट घडवून आणणारा बहुधा हा पहिला चित्रपट. स्टार ट्रेक, स्टार वॉर्स या आणि अश्या मालिका, चित्रपटांमधून मग अविश्वास, कुतूहल, स्वप्नरंजन, आशा अश्या अनेक मार्गांनी आपली विचार- आणि कल्पनाशक्ती प्रवास करु लागली.  SETI सारखे उपक्रम परग्रहवासियांच्या शोधात सामान्य माणसालाही सहभागी करुन घेऊ लागले. बहुधा विश्वात आपण एकटे असणार नाही, नाही - नक्की कुठेतरी जीवसृष्टी असेलच ही भावना आशेपासून खात्रीपर्यंत आंदोलने घेते. कदाचित म्हणूनच विज्ञानकथालेखकांचे जे खास आवडीचे विषय आहेत त्यात परग्रहवासी खूप वरच्या क्रमांकावर आहेत.

पण स्मिता पोतनीसांना बहुधा परग्रहवासीयांना शोधायला पृथ्वीही सोडायला लागणार नाही असं वाटतंय का या कथेत? एक उत्तम लेखक केवळ सहा शब्दांत नुसती पूर्ण कथा उभी करत नाही तर त्यात रहस्यकथेचा थरारही आणू शकतो. विरामचिन्हांच्या योग्य उपयोगाबद्दल किंवा त्यांच्या आवश्यकतेबद्दल कुणाला शंका असेलच तर ही कथा वाचा - कारण सहा शब्दांबरोबरच हिच्यातली विरामचिन्हे फार मोठी भूमिका बजावतात! इतकी की त्यातल्या शब्दांबरोबरच एक चिन्ह इकडचं तिकडे झालं तर संपूर्ण कथेचा बाज, परिणाम बदलतो.

भविष्यकाळात डोकावलंत? बघा, आपणच आहोत. एलियन्स? 

- स्मिता पोतनीस.

नवा मेंदू???

मेंदू हा बहुधा एकच अवयव आहे ज्याचे अजुन वैद्यकशास्त्राला रोपण करता आलेले नाही. म्हणजे, माणसाला संगणक बनवता येतो, वापरता येतो, निरनिराळ्या शास्त्रांमधल्या प्रगतीमुळे रोजचं जीवन सुकर करता येतं, दुर्दैवाने ज्यांच्या  शरीरातील एखादा अवयव काही कारणाने आपले काम करनासा होतो, तेव्हा तो काढून त्याच्याऐवजी मिळालेल्या त्याच प्रकारच्या अवयवाचं रोपण करुन पुन्हा आपले आयुष्य जगण्याची संधीही मिळते - हे सगळं केवळ मानव आपला मेंदू वापरुन हे वेगवेगळे प्रयोग करतो, मार्ग शोधतो म्हणून... पण सगळ्यांत आश्चर्यजनक अवयव, आपला मेंदू - तो मात्र अजुन बरीच गुपीतं आपल्यापासून लपवून बसला आहे. निसर्गातला हा चमत्कार, अत्यंत किचकट असा हा आपल्या शरीरातला संगणक अजुन आपल्याला नीटसा उमगलेलाच नाही; मग आपण त्याचे रोपण करण्यात यशस्वी झालेलो नाही यात खरं तर नवल वाटण्याजोगे काही नाही. अर्थात, हार मानील तर तो माणूस कसला? त्यामुळे प्रयत्न अर्थातच सुरु आहेत, काही प्राण्यांमध्ये ते यशस्वीही झाले आहेत. पण ते मानवापर्यंत पोहोचायला किती वर्षं लागतील याचे आज तरी काही गणित नाही.

आणि इथे तर प्रिया पाळंदे नुसतं मेंदूचं रोपण सुचवून थांबत नाहीत; तर नवा मेंदूही बनवून मिळेल याची ग्वाही देताहेत या विज्ञानकथेत - अर्थातच केवळ सहा शब्दांत.

नवा मेंदू बनवुन घ्या, तुमच्याच मेंदूतुन.

- प्रिया पाळंदे.

हे जर खरंच शक्य झालं तर त्याचा खरोखरीच उपयोग होईल असे पेशंट तर आहेतच, पण बघा - ज्यांच्या खांद्यावर काही आहे का अशी शंका यावी असे काही लोक तुमच्या अवती-भवतीच तुम्हांला माहीत असतील, बरोबर ना? हां - फक्त चुकून आरशाकडे बोट दाखवू नका!

या नव्या रुपातली विज्ञानकथा

मेघश्रींनी मूळ दुवा दिला खरा, आणि या नव्या रुपातली विज्ञानकथेचे एकेक प्रयोग पाहून बोट तोंडात जावे अशी बहुधा त्यांचीही प्रतिक्रिया झाली असावी. पण प्रतिक्रिया द्यायची तर ती ही याच प्रकारची कथा लिहून देणे जास्त शोभेल याची जाणीव ठेऊनच बहुधा या कथेची निर्मिती झाली असावी...


Mind blown! Now Looking for replacement.

- मेघश्री दळवी.

खरंच हे निरनिराळे प्रयोग किती शिकवून जातात! आणि केवळ सहा शब्दांतही किती खोल अर्थ आणि अर्थाचे अनेक पातळ्यांवरचे पापुद्रे दडु शकतात, नाही?

सहा शब्दांत विज्ञानकथा!

नुकतीच मेघश्रींनी एक लिंक पाठवली. (http://www.wired.com/wired/archive/14.11/sixwords.html) त्यावर हेमिंग्वेच्या सहा शब्दांत लिहिलेल्या कथेवरुन स्फुर्ती घेऊन काही विज्ञानकथा होत्या - अर्थात इंग्रजीत. पहिल्यांदा जरा संशयानेच वाचल्या, कारण आमच्यापैकी काही जणांना शब्दभांडार जवळ घेऊन बसल्याशिवाय मुळी लिहिताच येत नाही! अश्या वेळी आख्खी गोष्ट आणि ती ही केवळ सहा शब्दांत?

पण त्या वाचून पाहिल्यावर साहजिकच कट्ट्यावरच्या मंडळींना खुमखुमी आली - आपणही प्रयत्न करुन बघावा. काही इंग्रजीत आल्या, पण बऱ्याचश्या मराठीत होत्या. त्यांचं हे संकलन.

पहिली कथा आली ती सुनील सुळेंकडून. मुळात सुनील मोजक्या शब्दांत फार मोठा आशय मांडण्यात अतिशय यशस्वी असे लेखक आहेत. तेव्हा पहिली कथा - हो, पूर्ण कथा - त्यांच्याकडून आली यात आश्चर्य ते काय? तेव्हा मंडळी - वाचा आणि मोकळेपणाने तुमच्या प्रतिक्रिया द्या...

They landed, they disguised, they mingled.

- सुनील सुळे.

आणि हो, एव्हाना हे सगळं ज्यामुळे सुरु झालं, त्या हेमिंग्वेच्या प्रसिद्ध कथेबद्दल उत्सुकता वाटत असेल ना? ती वरच्या दुव्यावर आहेच, पण सोयीसाठी इथेही देत आहोत.

"For sale: baby shoes, never worn."

हेमिंग्वे हे त्यांचे सर्वोच्च दर्जाचे लेखन मानायचे!

निलेशची विज्ञानाच्या कक्षा ताणणारी ही कथा...

निलेश म्हणजे अत्यंत प्रयोगशील आणि प्रतिभावान लेखक! साहजिकच, सरळ साधी सहा शब्दांत कथा लिहीणं कसं रुचावं अश्या लेखकाला? त्यामुळे त्यांनी कथा लिहीली ती नुसती वाचकांची बौद्धिक परीक्षा बघणारी नाही तर विज्ञानाच्याही कक्षा ताणणारी!


"प्र-ब्ल्ग्रूम्द्द्द-क्षेप"… पूर्ण कथा वाचा चौथ्या मितीत !

-  निलेश

मेघश्रींची प्रतिक्रिया - "कथा वाचली. पाच मित्यांमध्ये जास्त रूचली"

बघा - तुम्हांला किती मित्यांमध्ये वाचल्यावर आवडते...